سازمان نقشه برداری کشور

تاریخچه سازمان نقشه‌برداري کشور

در دوره قاجاریه با اهتمام عباس میرزا فرزند و ولیعهد فتحعلیشاه افرادی برای فراگیری دانش های جدید به اروپا اعزام شدند. در زمان صدارت میرزا تقی خان امیرکبیر صدراعظم نامی دوران قاجاریه به منظور گسترش و بهره گیری از علوم و فنون جدید مدرسه دارالفنون تاسیس گردید. در این مدرسه نو بنیاد، اساتید اتریشی تدریس می کردند و ایرانیانی که در اروپا تحصیل نموده بودند آنها را همراهی می نمودند. یکی از درس هایی که در دارالفنون تدریس می شد نقشه‌برداری بود. دانشجویـان نقشه‌برداری دارالفنون، به موازات تحصیل، نقشه هایی از روستاهای اطراف تهران تهیه می‌کردند و برخی از آنها بعدها در دارالفنون به تدریس نیز پرداختند. دانش آموختگانی نظیر مرحوم عبدالرزاق بغایری در پایه گذاری رشته نقشه‌برداری و تهیه نقشه‌ها به ویژه تعیین حدود مرزی کشور خدمات شایانی نموده‌اند. از آنجایی که نقشه‌‌برداری پیش نیاز اقدامات عمرانی، دفاعی، برنامه ریزی و توسعه محسوب می گردد، بر اثر آشنایی حاصل شده با کاربرد نقشه‌برداری به تدریج در تشکیلات نظامی و وزارتخانه و دستگاه‌هایی که نیاز به خدمات نقشه‌برداری و نقشه داشتند واحدهایی برای رفع نیاز موردی دایر شد که این واحدها به صورت پراکنده نقشه‌هایی با روش برداشت زمینی تهیه می کردند. با تاسیس دانشگاه تهران برخی از دانشکده‌ها نظیر دانشکده فنی، دانشکده کشاورزی، دانشکده علوم و …درس نقشه‌برداری را جزو دروس خود منظور نمودند.
طی دوران برنامه هفت ساله اول (۱۳۲۷ تا۱۳۳۴) دایره ای به نام بنگاه مهندسی در سازمان برنامه وقت تشکیل شد که انجام امور نقشه‌برداری نیز بخشی از فعالیت‌های این بنگاه بود. از سال ۱۳۳۰ به بعد مهندسان مشاور خارجی برای اجرا و مشاوره پروژه‌های مختلف در کشور حضور داشتند که بابت هزینه عملیات نقشه‌برداری مبالغ زیادی دریافت می‌نمودند. طی این سالها گروهی از کارشناسان سازمان برنامه (از جمله مهندس حامی، مهندس خان بابا ایروانی و… با همکاری سرهنگ نوتاش) به فکر تاسیس سازمانی افتادند که بتواند پاسخگوی نیازهای نقشه‌برداری در سطح کشور باشد. با پیگیری های انجام گرفته در تاریخ هفتم خرداد ۱۳۳۲ به منظور تهیه نقشه کل کشور و تطبیق عملیات نقشه‌بــرداری کــه بـه وسیلــه عموم موسسات و دوایر دولتی در تمام کشور صورت می گرفت دولت وقت اقدام به تصویب قانون تاسیس سازمان نقشه‌برداری کشور زیر نظر سازمان برنامه وقت نمود. پس از این تصمیم مرحوم مهندس ابراهیمی که تحصیلات تکمیلی خود را در رشته فتوگرامتری در کشور هلند گذرانیده بود ماموریت یافت تا نسبت به تاسیس سازمان نقشه‌برداری کشور اقدام نماید. وی پس از فراهم آوردن مقدمات به عنوان اولین رئیس سازمان منصوب شد.
این سازمان تازه تاسیس ابتدا با جذب نقشه بردارانی از دیگر دستگاه ها و تهیه لوازم و تجهیزات شروع به کار کرد، سپس به منظور بسترسازی برای دستیابی به فن‌آوری روز نقشه‌برداری که آن‌ روزها از طریق عکسبرداری‌هوایی و تبدیل عکس ها به نقشه در کشورهای پیشرفته متداول بود، اقدام به دوره‌های آموزشی برای تربیت نیروی انسانی نمود. در این کلاسها اساتید داخلی و خارجی تدریس می کردند که طی چهار دوره عده زیادی موفق به گذراندن این دوره ها شدند، آنگاه با کمک سازمان ملل متحد و بورس‌های دیگر کشورها و هزینه سازمان نقشه‌برداری عده‌ای از این دانش آموختگان برای تکمیل تحصیلات و کسب تجربه به مراکز آموزشی کشورهای پیشرفته اعزام شدند. لازم به ذکر است پس از چند سال فترت در آموزش، مجددا در سال ۱۳۴۴ با کسب مجوز از مسوولین تحصیلات عالیه کشور، مدرسه عالی نقشه برداری تاسیس شد که این آموزش‌ها تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران ادامه یافت.
با تاسیس سازمان نقشه برداری کشور و بهره گیری از فن آوری نوین بر اساس آموزش های مذکور و تجهیز این سازمان به امکانات پیشرفته نظیر هواپیما، دستگاه‌های تبدیل، دستگاه هـای چـاپ، فاصلـه‌یاب‌ها، دوربین‌هـای نقشه برداری، تجهیزات کارتوگرافی، … قدم‌های موثری دراجرای برنامه‌های عمرانی برداشته شد. سازمان نقشه‌برداري كشور با نقشه‌برداري، عکسبرداری‌هوایی، تهیه نقشه‌های مختلف درکلیه برنامه‌هاي عمـرانـي از قبيـل شهرسازی، سدسـازی، آبیـاری، راهسازی، انتقال نیروی برق، استخراج معـادن، تهیه نقشه های کاداستر نقش موثری ایفا نموده است.
این سازمان در دوران دفاع مقدس خدمات ارزنده‌ای در خصوص تهیه نقشــه از مناطق مرزی ارائه کرده است. به عنوان مثال می توان به تهیه نقشه های۱:۱۰۰۰۰ آبادان (منطقه فاو تا چزابه) در این دوران اشاره نمود.
در دوران سازندگی پس از دفاع مقدس نیز فعالیت‌های گسترده‌ای شامل آموزش نیروی انسانی، خرید تجهیزات، برنامه‌ریزی طرحها و پروژه‌های مختلف شامل طرح تهیه نقشه‌های پوششی کشور در مقیاس ۱:۲۵۰۰۰، تهیه اطلس‌های ملی، تکمیل شبکه‌های مبنایی، تهیه چارت‌های دریایی، تهیه نقشه رقومی شهرهای کشور در مقیاس۱:۲۰۰۰، ایجاد پایگاه اطلاعات مکانی ملی، تهیه و چاپ انواع نقشه‌های موردی و موضعی کشور را آغاز نمود.
این سازمان در بیش از پنج دهه فعالیت، جایگاه خود را به عنوان هدایت کننده اصلی تولیدات نقشه و اطلاعات مکانی در کشور تثبیت نموده است.
در یک دهه اخیر نیز سازمان با گسترش دامنه کاربران و کاربردهای نقشه و اطلاعات مکانی در کشور موفق شده است اطلاعات مکانی را به عنوان یکی از عناصر اصلی برنامه‌ریزی، مـدیـریـت و توسعه مبتنی بر دانایی در راستای چشم انداز بیست ساله و برنامه‌های توسعه پنج ساله کشور مطرح نماید.
قرار است در ادامه همین روند در سال های پیش رو با ایجاد انواع سرویس های نقشه و اطلاعات مکانی تولید شده توسط بخش های دولتی و خصوصی، پایگاه‌های اطلاعاتی مختلف با کاربردهای متعدد در کشور و با توجه به فعالیت‌ها و خدمات ارائه شده، سازمان نقشه برداری از تعامل مطلوب تر با طیف گسترده تری از کاربران برخوردار شود.
در حـال حـاضـر با استفاده از نقشه ها و اطلاعات مکانی تهیه شده توسط سازمان نقشه بـرداری کشـور، پایگاه های داده متنوعی با کاربردهای فراوان ایجاد شده است. این سازمان با خدمات ارائه شده طیف وسیعی از کاربران را تحت حمایت خـود قـرار داده و در عیـن حال زمینه حمایت دولت از بخش خصوصی در فعالیت های نقشه برداری را فراهم می کند.
بررسی ها نشان می دهد که در زمینه تهیه نقشه و اطلاعات مکانی، توانایی و جایگاه کشور در مقایسه با کشورهای در حال توسعه و کشورهای توسعه یافته بارز و آشکار است.
برای اثبات این امر می توان به تهیه و بازنگری بیش از ۹۰۰۰ برگ نقشه پوششی کشور در مقیاس ۱:۲۵۰۰۰ و تهیه نقشه های رقومی ۱:۲۰۰۰ بسیاری از شهرهای کشور اشاره نمود.
این سازمان همچنین ریاست کمیته ملی نام نگاری و یکسان سازی نام های جغرافیایی را برعهده دارد که این کمیته تخصصی ایجاد هماهنگی در نام گذاری موقعیت های مختلف مکانی را در سطح کشور برعهده دارد.
استقرار کامل نظام اطلاعات پایه مکانی کشور و زیرساخت ملی داده مکانی (NSDI) از دیگر مأموریت های سیاست گذار، سازمان نقشه برداری است که این سازمان را از یک تولیدکننده صرف داده های مکانی به سازمانی تنظیم کننده که زیرساخت لازم برای استانداردسازی تولید داده مکانی را در کشور فراهم کرده و زمینه تبادل، به اشتراک گذاری و نظارتی اطلاعات مکانی در گستره ملی را ایجاد می نماید، ارتقاء می دهد.
پایش تغییرات هندسی سرزمینی اعم از تغییرات ارتفاعی، ثقلی و مسطحاتی یکی از وظایف اساسی این سازمان است که در مدیریت مخاطرات طبیعی همچون فرونشست دشت ها و پهنه های زلزله خیز کشور اهمیت به سزایی دارد.

سازمان نقشه برداری کشور از لحاظ قانونی وابسته به سازمان برنامه و بودجه کشور است و وظایف حاکمیتی محوله از طریق آن سازمان به سازمان نقشه برداری کشور ابلاغ می گردد، گرچه نقش این سازمان در فعالیت  های وزارتخانه های دیگری چون راه و شهرسازی، نیرو، کشور، کشاورزی و… نیز قابل توجه است.

اهداف  سازمان

•گسترش و بهبود داده های مبنایی، چارچوبهای مرجع و زیرساخت داده های مکانی برای مشارکت مؤثر در برنامه ریزی و توسعه پایدار کشور ؛
•تحکیم مرجعیت سازمان در تدوین و توسعه استانداردها و الزامات فنی به منظور تضمین کیفیت، تعامل پذیری و پایایی؛
•ارتقای تعاملات برون سازمانی در سطوح ملی، منطقه ای و بین المللی به منظور افزایش اثرگذاری سازمان؛
•افزایش سطح تعاملات اجتماعی سازمان در راستای  شناخت متقابل سازمان و جامعه؛
•گسترش فعالیت های پژوهشی سازمان با تأکید بر تحقیقات کاربردی و توسعه ای؛
•پیشنهاد و پیگیری تصویب قوانین و مقررات به منظور تقویت نقش حاکمیتی سازمان؛
•ایفای نقش کلیدی در پیش آگهی و مدیریت بحران؛
•ارتقای نقش سازمان نقشه برداری در نظام فنی و اجرایی کشور؛
•تسهیل و تسریع دسترسی عموم به محصولات و خدمات مختلف سازمان؛
•توسعه و بروز رسانی فن آوری ها و محصولات جدید؛
•توسعه منابع درآمدی پایدار؛
•ارتقای سازمان به سازمانی چابک، یادگیرنده و بهره ور .

وظايف

•طراحي و اجراي عمليات نقشه برداري بنيادي از قبيل ايجاد شبكه هاي سراسري ژئودزي، ترازيابي دقيق، ثقل سنجي و ژئوديناميك؛
•بروز رسانی نقشه هاي مبنايي كشور در مقياس ۱:۲۵،۰۰۰ و مقياس هاي ديگر در راستاي برنامه هاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور؛
•تعيين و بهبود سطوح مبناي نقشه برداري از قبيل: ژئوييد ملي و محلي، بيضوي هاي مقايسه، سطوح مبناي ارتفاعات و سيستم هاي تصوير مناسب؛
•ايجاد ايستگاههاي دائمي تعيين موقعيت ماهواره اي، فضايي و ارائه خدمات مربوط؛
•تهيه نقشه هاي مورد نياز و بروز رسانی آنها برای طرحهاي عمراني وزارتخانه ها و سازمان هاي دولتي و بخش خصوصي؛
•انجام عكسبرداري هاي هوايي و تهية فيلم، تصوير رقومي و پردازش هاي مربوط مورد نياز دستگاههاي دولتي و بخش خصوصي؛
•طراحي و ايجاد سيستم هاي اطلاعات مکانی(GIS)، سيستم هاي اطلاعات زميني (LIS) و تشكيل پايگاه داده هاي توپوگرافي ملي (NTDB)؛
•عمليات آب نگاري (هيدروگرافي) شامل تهية چارتهاي مبنايي و موردي، جمع آوري و پردازش اطلاعات جزر و مدي ، پيش بيني و تهية جداول جزر و مدي؛
•طرح و اجراي پروژة اطلس ملي ايران و اطلس هاي موضوعي و به روز رسانی و بازنگری آنها؛
•گردآوري و بايگاني اطلاعات جغرافيايي و نسخة اصلي نقشه ها به منظور ايجاد بانك اطلاعاتي؛
•اعمال مميزي هاي كيفي فعاليت هاي نقشه برداري؛
•تهيه و تدوين استانداردها و دستورالعمل هاي لازم براي ايجاد يكپارچگي و انسجام در مراحل كار فني و اجرايي سازمان و ساير موسسات و نهادهاي فعال در عرصه هاي مرتبط؛
•نظارت و كنترل كيفي بر تمام فعاليت هاي تهية نقشه در موسسات و بخش هاي دولتي و خصوصي طبق استانداردهاي بين المللي؛
•عضويت در انجمن هاي علمي و فني بين المللي و منطقـه اي در زمينـه هـاي علـوم مهندسي نقشه برداري با رعايت قوانين و مقررات مربوط؛
•همكاري با مجامع علمي- فني داخل و خارج و تبادل اطلاعات با اين مجامع؛
•برگزاري دوره هاي آموزشي در زمينه هاي مهندسي نقشه برداري در حيطة مقررات مربوط؛
•برگزاري كنگره ها، كنفرانس ها و سمينارهاي مرتبط بـــا مهندسي نقشه برداري در سطح ملي، منطقه اي و بين المللي و شركت در همایش های داخلي و خارجي ذيربط؛
•همكاري لازم براي تحقق وظايف شوراي عالي نقشه برداري.
•تهیه، تالیف و انتشار نقشه های توپوگرافی در مقیاس های مختلف با استفاده از اطلاعات گردآوری شده به روش های زمینی، فتوگرامتری و یا جنرالیزه اطلاعات موجود.
•طراحی، اجرا، به روز رسانی و انتشار نقشه های موضوعی.
•تدوین، طراحی، اجرا، به روز رسانی و انتشار اطلس های ملی، منطقه ای و موضوعی.
•طراحی، اجرا و انتشار انواع نقشه های موضوعی و گردشگری.
•طراحی، تولید و انتشار انواع محصولات کارتوگرافی مانند مدل سه بعدی و نقشه های سه بعدی.
•نگهداری، به روز رسانی و تکمیل پایگاه ملی نام های جغرافیایی ایران.